Rozpocznij lekcję
Wymagania zaliczenia
Transport i sortowanie okruchów skalnych
Okruchy skalne mogą być transportowane na różne sposoby. Oprócz opadania pod wpływem grawitacji, mogą się przemieszczać wraz z wiatrem, wodą lub lodem. Skutkiem różnego rodzaju transportu są charakterystyczne dla każdego z nich cechy okruchów i ziaren skalnych.
Kanciaste bloki i kamienie, przenoszone przez górskie potoki, nabierają obłych kształtów stając się otoczakami.
Na podstawie obserwacji ziaren piasku, powstałego z najbardziej odpornych na wietrzenie minerałów (najczęściej kwarcu), możemy określić jak były one transportowane. Wielokrotne unoszeniu ich przez podmuchy wiatru i opadanie powoduje szorowanie i obijanie się o siebie ziarenek. W efekcie stają się one matowe. Jeżeli ziarna były przenoszone przez wodę są błyszczące, bo woda chroni je przed zarysowaniami.
Procesy transportowe nie tylko zmieniają kształt ziaren, ale też je sortują pod względem wielkości. Rozmiar ziaren skał osadowych w geologii nazywamy frakcją. Największe rozmiary mają składniki tzw. frakcji żwirowej (żwiry, otoczaki, głazy), drobniejsze są składniki frakcji piaszczystej, następnie frakcji mułowej (pyłowej), a najdrobniejsze frakcji ilastej.
- frakcja żwirowa - żwiry, gruzy oraz zlepieńce i brekcje,
- frakcja piaszczysta - piaski i piaskowce,
- frakcja mułowa (pyłowa) - pyły, muły i mułowce,
- frakcja ilasta – iły i iłowce.
Bardzo często skały są mieszaniną ziaren różnej wielkości. Przykładem takiej skały są np. gliny polodowcowe, które powstały w wyniku bezładnego zrzucenia materiału wytopionego z lądolodu, tworząc morenę.